De anatomie van het zwaard

Hoe een zwaard is opgebouwd en uit welke onderdelen het bestaat, noemen we de anatomie van het zwaard. De volgende onderdelen onderscheiden we: het blad (ook wel de kling), de bloedgeul, de pareerstang, het gevest of handvat en de pommel.

Binnen het re-enactment vechten worden veel meer wapens gebruikt dan alleen het zwaard. Maar het zwaard is het summum van de vroegmiddeleeuwse krijgskunst, de productie vereist een hoge mate van vakmanschap.

De zwaardkling

De kling of het lemmet is het blad van het zwaard. Het blad is het deel waar de snijkant(en) op zitten. Dit is een belangrijk onderdeel waar het grootste vakmanschap in zit.

De kern van het zwaard moet flexibel zijn zodat het niet breekt bij slagen. De randen moeten hard zijn om de scherpte goed en lang te bewaren. Over de volledige lengte van het blad loopt meestal een geul, de bloedgeul. Op het einde van de kling bevindt zich de punt.

De bloedgeul

De geul die over de volledige lengte van het blad loopt, is niet voor het bloed zoals de naam doet vermoeden. De geul is van groot belang voor de sterkte van het zwaard.

Als je de doorsnede van de kling bekijkt, zie je dat de geul een sterke doorsnede creëert met een minimaal gewicht. Het is dus een gewichtsbesparing met behoud van sterkte.

De pareerstang

Bij zwaarden uit de Viking periode is de pareerstang vrij kort. Pas bij latere versies zien we een langere pareerstang verschijnen. De pareerstang beschermt je vingers tegen het doorglijden van het blad van je tegenstander.

Met de pareerstang kun je ook een slag van je tegenstander opvangen en manipuleren (pareren) om een vervolgaanval (riposte) te maken.

Het gevest

Het gevest is het deel waarmee je het zwaard vasthoudt, vandaar ook handvat of handgreep. Bij originele Viking zwaarden was het gevest heel kort. Moderne replica’s hebben bijna allemaal een langer gevest zodat je het zwaard met een dikke handschoen nog goed kunt hanteren.

Meestal was het gevest opgebouwd uit een verjongd deel van het blad, met aan beide kanten houten delen, omwonden met touw en leer voor een goede grip.

De pommel

De pommel is de knop aan het einde van het gevest. Het dient als tegengewicht voor het blad en zorgt voor de juiste balans.

De pommel kan ook gebruikt worden in de greep, bij een steekbeweging kun je je hand volledig over de pommel grijpen voor meer bereik en maximale kracht.

True edge en false edge

True edge en false edge beschrijven de kanten van het zwaard. De true edge is de kant die direct naar je tegenstander wijst. De andere kant is dan automatisch de false edge. Het is geen vast gegeven, het wordt bepaald door hoe je het zwaard vasthoudt.

Je kunt aanvallen maken met zowel de true edge als de false edge, zeker bij zwaarden met twee snijkanten. Het Viking zwaard heeft in de regel twee snijkanten.

Sterke en zwakke kant

De sterke en zwakke kant hebben te maken met hoeveel kracht je kunt zetten met het zwaard.

De zwakke kant is het bovenste deel van de kling, ongeveer het laatste kwart van het blad. Hier kun je minder kracht uitoefenen. De sterke kant is het onderste deel, vlak boven de pareerstang. Met de sterke kant oefen je de meeste druk uit, handig om het wapen van je tegenstander te manipuleren.

Bij verdedigen is het belangrijk om een aanval op de sterke kant op te vangen, om doorschieten te voorkomen. Maar je kunt er juist ook gebruik van maken door een aanval op de zwakke kant op te vangen en zo af te laten glijden, om zelf uit de baan te stappen.

Waarom terminologie helpt

Er zijn veel verschillende termen en definities van zwaarden binnen de verschillende disciplines, zwaarden, sabels, degens. Wat hierboven staat is hoe wij de anatomie beschrijven.

Vaste termen helpen je gevechtssituaties beter te benoemen en te herinneren. Hoe beter je een situatie herkent, hoe beter je erop kunt inspelen. Dus terminologie kan je beter maken in gevechten, door voor jezelf te benoemen wat er gebeurde toen je geraakt werd, hoe en met welk deel van het wapen. Zo slaan dingen beter op in je hersenen en zijn ze makkelijker toegankelijk.