Maak je eigen Vikingschild in 5 stappen

Stap 1, De materialen

De basis is het verzamelen van alle materialen. We hebben hout nodig voor het Vikingschild, een stok of lat voor het handvat, een stalen schildboss voor het beschermen van je hand, linnen om de voor- en achterkant te bekleden en een rand rawhide of perkament. Om alles vast te maken kan je gebruik maken van moderne schroeven, maar het is natuurlijk leuker en mooier om gesmede nagels te gebruiken.

Stap 1.1, Het hout

Dit is de basis en lijkt misschien wel lastig. De oorspronkelijke Vikingschilden (die gevonden zijn) waren gemaakt van planken. Dat kan je ook doen door dunne planken te zoeken (maximaal 8 mm dik) en deze aan elkaar te lijmen. Voor het re-enactment vechten maken we meestal gebruik van multiplex. Je kan dan kiezen voor een plaat van 6 tot 8 mm dik, of twee dunnere platen die je op elkaar verlijmt. Voor dit artikel gaan we uit van multiplex en hier hebben we twee methodes voor bedacht.

Methode 1, 1 plank van 3 tot 4 mm dik. Bij de bouwmarkt kan je platen krijgen van 244×122 cm en 3,6 mm dik. Laat de plaat in stukken zagen (is meestal gratis). Als je voor een gangbaar Vikingschild met een diameter van 80 cm gaat, kan je de plaat in drie gelijke delen van 81 cm laten zagen. Dan heb je hout genoeg voor één Vikingschild en hou je nog een deel over (samen met vrienden doen, of een reserve voor als je schild kapot gaat). Wil je een groter Vikingschild? Laat de plaat in tweeën zagen.

Methode 2, 3 kleine platen van 3 mm dik. Net als een grote plaat kan je ook kleinere platen krijgen van 61×122 cm. Hier kan je een klein schildje van 60 cm in diameter uit halen, maar je kunt er ook een groter Vikingschild mee maken, zelfs een 90 cm diameter. Je hebt dan 3 platen nodig en die platen zaag je (of laat je zagen) in 4 gelijke stroken.

In totaal heb je dan 12 gelijke stroken. Deze rangschik je kruislings: de eerste 6 horizontaal, de resterende 6 verticaal. Verlijm ze met houtlijm, verdund met een beetje water zodat je het goed uit kan smeren met een kwast. Leg een doek en eventueel planken over de stroken en stapel daar bakstenen of andere zware dingen op om de boel goed bij elkaar te houden en aan te drukken. Laat het geheel goed drogen. Uiteindelijk heb je een vierkante plaat 122×122 cm en 6 mm dik.

Stap 1.2, Het handvat

Voor het handvat kan je gebruik maken van een lat vuren hout of een ronde stok (bezemsteel of rond grenen hout). De lat snij je zelf in vorm en de ronde stok maak je vlak aan de onderkant.

Als je het Vikingschild echt bijzonder wil maken, kan je er ook voor kiezen om een mooi handgesneden handvat te kopen. Het is ook mogelijk om een handvat op maat te laten maken met de voor jouw belangrijke symbolen of runen, of kies een reed gemaakt exemplaar. Heb je interesse? Neem contact met ons op.

Stap 1.3, De schildboss

De stalen koepel op de voorkant van het Vikingschild noemen we de schildboss. Deze kan je het beste kopen, tenzij je een handige smid bent en beschikking hebt over je eigen smederij, dan kan je er zelf een maken. Niet iedereen heeft dat. Goede schildbossen koop je bijvoorbeeld bij Remaining History. De ronde versie gebruiken wij op onze trainingsschilden.

Stap 1.4, Bekleding en rand

De voor- en achterkant van het Vikingschild bekleden we met stof, linnen of perkament (ongelooide huid). Het laatste is meer historisch getrouw, maar voor het re-enactment vechten wordt vaak linnen gebruikt. Linnen kan je kopen in lappen per meter, of je kan op marktplaats gaan zoeken naar linnen gordijnen, vaak vind je daar mooie stukken.

Perkament kan je kopen bij de betere leerhandel. Echtleer is een betrouwbaar adres en zit op 15 minuten rijden van Alkmaar (ze versturen ook). Het perkament gebruik je ook voor de rand, snij of knip het in stroken van ongeveer 7 cm.

Stap 1.5, Gesmede nagels

Voor het bevestigen van de schildboss, het handvat en de rand perkament kunnen gesmede spijkers gebruikt worden. Dit ziet er mooi uit en is meer authentiek.

In principe heb je drie lengtes nodig:

• Spijkers van 60 à 70 mm, voor het bevestigen van het handvat
• Spijkers van 40 mm, voor het bevestigen van de schildboss
• Spijkers van 25 mm, voor het bevestigen van de rand

Op de websites van meubelmakers en restaurateurs kan je deze nagels vinden.

Stap 2, Aftekenen en zagen van de cirkels

Wat heb je nodig voor het aftekenen en zagen:

• Rechte dunne (4 à 5 mm) lat, 10 cm langer dan de halve diameter, bij 80 cm schild dus 50 cm lang
• Boormachine
• Boor (passend bij potlood-/decoupeerzaagdiameter) + spijkertje
• Spijkertje, potlood, decoupeerzaag

Aftekenen van de cirkel

Voor het aftekenen van de cirkels is het makkelijk om een lat te gebruiken. Boor in deze lat een gaatje op 5 cm uit de kant (lengterichting) voor een spijkertje, dit wordt het hart van de cirkels. Dan boor je twee gaten (groot genoeg om een potlood door te steken). Het eerste gat komt op een afstand van een halve diameter (straal) van de binnendiameter van de schildboss die je gekocht hebt (rond de 6 à 7 cm). Het tweede gat komt op de halve diameter van je schild, bij 80 cm dus 40 cm uit het spijkertje vandaan.

Sla nu het spijkertje in het midden van de plaat waar je het Vikingschild uit gaat zagen. Let op dat je de spijker niet te diep slaat, laat ruimte over om te kunnen draaien. Steek het potlood door het gat en draai een rondje. Doe dit voor beide gaten.

Let op: koop eerst je boss en gebruik de binnendiameter als leidraad voor het binnengat. De boss moet het volledige gat afdekken én voldoende “vlees” hebben om met de nagels vast gezet te kunnen worden.

Zagen van de cirkel

Als je alles afgetekend hebt, gaan we zagen. Leg de plaat op een tafel of workmate en zorg er voor dat het deel waar je begint met zagen niet boven het blad ligt. Begin met het zagen van de omtrek van het schild, dat manoeuvreert straks beter bij het zagen van het gat voor de boss. Let er op dat je het deel wat je afzaagt ook ondersteunt, zodat je zaagje niet vastloopt en de boel niet afbreekt.

Voor het gat voor de boss: boor eerst een gat in het deel wat wegzaagd wordt. Vanuit dit gat ga je met je zaag een bocht maken naar de cirkel van het gat, en zo zaag je rond.

Stap 3, Vikingschild bekleden en schilderen

Nu we alles gezaagd hebben, begint het al een beetje op een Vikingschild te lijken. Lekker! Tijd voor de bekleding. Hieronder zie je drie methodes, de eerste is minimaal, de laatste is meer historisch correct.

• Bekleden met linnen
• Bekleden met glasvezelbehang en linnen
• Bekleden met perkament

Methode 1, bekleden met linnen

Dit is de meest eenvoudige methode. Hier heb je nog de keuze om de voor- en achterkant te bekleden, alleen de voorkant is de minimale basis om je schild stevigheid te geven. Hoe verder je gaat met bekleden, hoe sterker en duurzamer je Vikingschild wordt.

Het maakt niet uit welke methode of welke kant je begint: altijd starten met de voorkant. Zorg er voor dat je lap stof voldoende groot is, ongeveer 5 cm groter in omtrek dan je Vikingschild. Knip je lap linnen vervolgens rond.

Linnen verlijmen

Smeer de voorkant van je schild in met houtlijm. De lijm kan je het beste een beetje verdunnen zodat je de lijm goed kan verdelen en met een kwast kan aanbrengen. Verdunnen doe je gewoon met kraanwater (niet te veel).

Leg de lap linnen op de met lijm ingesmeerde voorkant en strijk het glad met je hand. Als alle randen en bobbels glad zijn, ga je voorzichtig de stof strak trekken. Hou je hand op het oppervlak en trek zachtjes aan de rand die oversteekt, werk zo je schild rond.

Draai het schild om zodat het op de net verlijmde kant ligt. Smeer een rand met lijm (ruim meer dan de stof die je om de rand kan vouwen) rond de binnenrand van het schild. Zet het schild rechtop en breng een laagje onverdunde houtlijm aan op de rand. Niet de hele rand in één keer, steeds een stuk van ongeveer 30 cm. Vouw de stof om de rand heen, en veeg het vlak met je hand. Werk zo het schild rond. Het is niet te voorkomen dat je randjes krijgt, je kan de binnenrand extra aanzetten met een kwast en verdunde houtlijm. Houtlijm droogt doorzichtig en hard op, dus je ziet er niets meer van als het opgedroogd is.

Het gat in het midden bij de boss

Voor het gat bij de boss: knip eerst een aantal punten in de cirkel die we om gaan plakken. Smeer een rand met verdunde houtlijm om de rand en onverdunde houtlijm op de rand. Omvouwen maar weer. Aanzetten met kwast en verdunde lijm. Dit is de minimale bekleding voor je Vikingschild.

Om het geheel mooi af te werken én extra stevigheid te geven: verlijm een laag linnen aan de binnenkant. Dit is iets eenvoudiger omdat je het omvouwen niet hoeft te doen. Maak de cirkel iets groter dan je schild en verlijm alles met verdunde houtlijm zoals bij de voorkant. Laat goed drogen, en als de lijm hard is kan je met een scherp mesje de rand op maat snijden en het gat van de boss verwijderen.

Methode 2, bekleden met glasvezelbehang en linnen

Om een zeer sterk en duurzaam (lees: gaat langer mee) schild te maken, kan je het verstevigen met een laag glasvezel aan de voor- en achterkant. De methode van verlijmen is exact hetzelfde als voor de lagen linnen.

Als het glasvezelbehang droog is, kan je een laag linnen op de voor- en achterkant lijmen zoals beschreven in methode 1.

Door het glasvezelbehang is je Vikingschild veel beter bestand tegen speerprikken en gaat het langer mee. Glasvezelbehang is wel prijzig, vraag in je omgeving of iemand stukken over heeft, of koop gezamenlijk een rol.

Methode 3, bekleden met perkament

Het Vikingschild bekleden met perkament is de historische manier om je schild te voorzien van sterkte en stijfheid. Omdat perkament krimpt tijdens het drogen, wordt het een heel stijf en sterk geheel.

Wat is perkament eigenlijk? Perkament is een ongelooide huid en over het algemeen heel dun (tussen de 0,6 en 0,8 mm). Vanuit de oudheid werd het ook gebruikt om op te schrijven. De Vikingen gebruikten het als laag op het schild om de planken bij elkaar te houden en te verstevigen.

Voor het verlijmen wordt huidlijm gebruikt, uitgekookte rawhide/perkament. De huidlijm breng je aan op het Vikingschild (net als de eerder beschreven houtlijm) en vervolgens trek je het perkament er strak overheen. Het perkament moet je eerst een uurtje wellen in water om het zacht en rekbaar te maken.

Het omvouwen en afwerken met een binnenkant gaat hetzelfde als bij linnen, alleen is het allemaal iets lastiger omdat perkament wat moeilijker te handelen is. Belangrijk is om de binnenste laag aan te brengen en dan alles af te dekken met een plaat en gewichten om alles tijdens het drogen op z'n plaats te houden.

Schilderen van het schild

Nu de voor- en/of achterkant bekleed is, kan je het Vikingschild gaan schilderen. Kies een mooie kleur en ga los met patronen. Ga je voor een authentiek schild? Doe even een onderzoekje naar wat wel en niet voorhanden was. Vikingen hielden van felle kleuren. Over de patronen zijn er niet veel historische bronnen beschikbaar. Wil je echt authentiek schilderen? Kijk dan naar hoe Roland Warzecha dat doet met verf op basis van eieren.

Voor je verder gaat: bekijk de eerste stappen op video

Theo loopt de eerste drie stappen (materialen, zagen, bekleden) uitgebreid door op YouTube. Handig om naast dit blog te bekijken, veel van de uitleg krijg je dan ook visueel mee.

Stap 4, De rand van het Vikingschild

Om de rand te verstevigen gaan we er een strook perkament op bevestigen. Op deze manier krijgt je Vikingschild een harde rand die tegen een stootje kan, én is het een cruciaal onderdeel om van het geheel een stijf, sterk vechtschild te maken, battle ready.

Voor dit onderdeel heb je nodig:

• Perkament
• Schaar
• Constructielijm
• Lijmklemmen
• Kunststof pees of touw (optioneel)
• Leer-naai naald (optioneel)
• Korte nagels (optioneel)
• Plankjes/latjes
• Emmer met water

Stroken knippen en weken in water

Knip stroken perkament uit de grote huid, gewoon met een scherpe schaar. Maak de stroken ongeveer 7 cm breed, dan heb je genoeg om aan beide kanten een mooie rand te houden.

Leg de stroken in een bak met water en laat goed weken zodat het perkament mooi zacht en soepel wordt. Vouw de strook perkament dubbel en knijp goed aan zodat het in de dubbel-gevouwen vorm blijft zitten. Hang met een aantal knijpers op aan een lijntje om een beetje te laten drogen, niet te droog, het moet soepel blijven. Als het ergste vocht eruit is, kan je de rand bevestigen.

Maak op deze manier voldoende stroken om je hele schild rond te kunnen, meestal 2 of 3 stroken. Zet ze niet allemaal tegelijk in de week, je verwerkt er maar 1 tegelijk.

Stroken bevestigen

Pak de geweekte en uitgelekte strook en breng aan de binnenkant een goede laag constructielijm aan. Vouw nu een kant van de strook om het Vikingschild en zet vast met een klem. Werk de rest van de strook om het schild en trek het geheel strak met je hand. Plaats latjes of plankjes aan beide kanten van de net bevestigde rand en plaats daar lijmklemmen op om het geheel goed aan te drukken en op z'n plaats te houden tijdens het drogen.

Laat de rand een goede tijd drogen, een nachtje is meestal voldoende. Bevestig dan de tweede rand op dezelfde wijze.

Lijm is niet verplicht, maar voor een vechtschild is het wel een goede optie, de rand wordt lekker hard en je schild gaat langer mee.

Een alternatieve methode is om de rand met schilderstape te omwikkelen door het gat voor de boss heen. Dan zou je in één keer je hele schild met de rand kunnen bekleden. Let er wel op dat het kan zijn dat je met restjes schilderstape blijft zitten.

Als alternatief materiaal: een rawhide rand van een hondenkluif. Werkt op dezelfde manier als perkament, alleen weet je nooit zeker of je mooie lange brede stroken hebt. Het is wel een vies klusje om het bot uit elkaar te halen, en er zit meestal een vies geurtje aan.

Vastzetten met nagels of pees/touw

Om je schild extra lang mee te laten gaan kan je de rand vastzetten met nagels (om de 5 à 10 cm) of met stiksels van pees/touw (gat boren om de 2 à 3 cm).

Wat je ook kiest: zet de rand pas vast als de rand goed droog is en vast zit. Dan ga je nagels slaan (met de ombuig-methode net als bij het handvat) of gaten boren en pees/touw stikken.

Let er op dat als je nagels gebruikt, alles goed aangeslagen is en er geen scherpe puntjes uitsteken, dat kan je tegenstander verwonden of kleding stukmaken tijdens gevechten. Regelmatig controleren of er geen scherpe randen en punten aan je schild zitten is een goede routine.

Vastzetten met stiksels doe je het beste met een leer-naald. Een leer-naald is niet scherp en heeft een mooie afgeronde punt, zo kan je makkelijk door het perkament. Begin op een punt halverwege je rand (dus niet op een deling) en stik rond door van voor naar achter te gaan. Ben je weer bij het begin? Ga terug door dezelfde gaten, alleen dan tegengesteld. Zo heb je aan beide kanten een steek en wordt het een geheel. Even werk, maar wel de beste en mooiste manier om je rand vast te zetten. Het perkament of rawhide blijft dan mooi vlak en strak.

Stap 5, Handvat en boss bevestigen

Hou vol, je bent er bijna. De laatste stap. Voor het bevestigen van de boss en het handvat onderscheiden we twee methodes. Methode 1 is door en door bevestigen met een lange gesmede nagel; methode 2 is het klinken van een afgeknipte nagel.

Eerst is het zaak om het handvat te positioneren en de gaten voor de boss af te tekenen. Pak het handvat en leg deze op de achterzijde van je schild. Meet de afstanden links/rechts, boven/onder, middel deze zodat het handvat netjes in het midden ligt. Zet vast met klemmen.

Pak nu de boss en leg deze met twee gaten in een lijn op het handvat, netjes boven het gat in het midden van je handvat. Teken de gaten af op het handvat. Pak je boor en boor de twee gaten met een klein boortje (kleiner dan de dikte van de nagel!) door het handvat en je schild heen. Draai je schild om en kies een van de twee methodes om de nagels te bevestigen.

Methode 1, door en door nagelen

Bij deze methode wordt de lange nagel door het schild, de boss en het handvat heen geslagen (in een voorgeboord gat) en vervolgens omgebogen en platgeslagen.

Stap 1. Sla de nagel door de boss, het schild en het handvat. Let op: gaten voorboren.

Stap 2. Buig het uiteinde van de nagel om met een tang, groter dan 90 graden.

Stap 3. Sla de nagel krom zodat het omgebogen deel strak in het handvat komt.

Tip: zorg dat je een steen, hout of aanbeeldje onder de kop van de nagel kan houden als tegengewicht, dat slaat prettiger. Ga je vaker schilden maken? Een schoenmakers-aanbeeldje (driepoot-tafelmodel) is meestal op Marktplaats te vinden voor een schappelijke prijs.

Methode 2, klinken

Bij de klink-methode slaan we de nagel door de materialen heen en plaatsen een ringetje. De nagel wordt vlak boven de ring afgeknipt en dan terug geslagen, zodat er een bol kopje ontstaat en de delen vast geklemd worden.

1. Sla de nagel door de materialen heen in een voorgeboord gat.
2. Plaats een ring en knip de nagel af boven de ring. Sla rustig en beheerst de nagel terug zodat er een kop ontstaat.

1. Nagel afknippen op lengte

2. Klinken van de nagel

Tip: wil je geen modern uitziend ringetje? Neem een 1 eurocent-muntje en sla deze plat (zodat je de tekst en afbeelding niet meer kan zien), boor een gat in het midden, dan heb je een mooi ringetje voor het klinken.

De resterende nagels

Bevestig nu alle andere nagels op een soortgelijke manier. De overgebleven gaten van de boss boor je voor en bevestig je met kortere nagels. Voor het handvat raad ik 4 nagels aan, 2 aan iedere kant van de boss. Dus eentje op het uiteinde (let op: niet te dicht bij het einde, dat scheurt!). Als je door en door nagelt, sla deze dan krom richting de boss. De laatste nagel sla je dan tussen het uiteinde en de boss in, netjes in het midden.

Bekijk stap 4 en 5 op video

In dit tweede deel laat Theo de rand bevestigen en het handvat en de boss op het schild zetten zien.

Klaar, je eigen Vikingschild!

Yes! Je hebt nu je eigen Vikingschild. Als je alle stappen goed doorlopen hebt, kan je hier jarenlang plezier mee hebben. Of je nu gaat vechten als een Viking met je schild, of je gaat er naar kijken als pronkstuk boven je bank, wij wensen je veel plezier.

Heb jij nog tips of andere handigheidjes die anderen kunnen helpen bij het maken van een eigen Vikingschild? Neem contact op.